(Javed Nama-09) Jalwah-e-Sarosh (Farishta-e-Ghaib Ka Zahoor) جلوه سروش (فرشتہ غیب کا ظہور )

مردِ عارف گفتگو را در بہ بست 

مستِ خود گردید و از عالم گسست !

ذوق و شوق او از دست او ربود 

در وجود آمد ز نیرنگِ شہود

با حضورش ذرہ ہا مانندِ طور 

بے حضورِ او نہ نور و نہ ظہور !

Roman Urdu)

Mard-e-aarif guftagu ra dar ba-bast

Mast-e-khud gardeid o az aalam gusast !

Zouq o shouq-e-o az dast-e-o rabood

Dar wajood aamad za neirang-e-shuhood

Ba huzoorash zarra-ha manind-e-Toor

Be huzoor-e-o na noor o na zuhoor !

English Translation

The man of gnosis (the Sage) closed the door of conversation; he became intoxicated with his own inner self and broke away from the material world. The intense longing and passion took control of him, and out of the magical mystery of Divine manifestation, a new presence came into existence. In his presence, even tiny atoms began to shine like Mount Sinai (Toor); without him, there is neither light nor any meaningful appearance in the universe!

Urdu

تشریح: اقبال بیان کرتے ہیں کہ اپنی بصیرت افروز گفتگو مکمل کرنے کے بعد، جہاں دوست (عارفِ ہندی) خاموش ہو گئے۔ وہ اپنی ذات کے باطنی مشاہدے میں اس قدر غرق ہو گئے کہ ان کا تعلق بیرونی دنیا سے بالکل ٹوٹ گیا۔ اسی وارفتگی اور روحانی مستی کے عالم میں ایک عجیب معجزہ رونما ہوا۔ کائنات کے چھپے ہوئے اسرار سے ایک ایسی نورانی لہر یا ہستی برآمد ہوئی جس کے آنے سے پورا ماحول بدل گیا۔ اقبال کہتے ہیں کہ اس نورانی ہستی کی موجودگی کا یہ عالم تھا کہ وہاں موجود مٹی کا ہر ذرہ اس طرح چمکنے لگا جیسے حضرت موسیٰ علیہ السلام کے لیے کوہِ طور چمکا تھا۔ اس کے بغیر کائنات میں نہ تو کوئی سچی روشنی ہے اور نہ ہی زندگی کا کوئی حقیقی جلوہ۔

Roman Urdu

Iqbal bayan karte hain ke apni baseerat-afroz guftagu mukammal karne ke baad, Jahan Dost (aarif-e-Hindi) khamoosh ho gaye. Wo apni zaat ke baatni mushahide men is qadar gharq ho gaye ke un ka taaluq bironi dunya se bilkul toot gaya. Isi waraftagi aur roohani masti ke aalam men aik ajeeb mo’jiza ronuma hua. Kainat ke chhuye hue asraar se aik aisi noorani lahar ya hasti baramad hui jis ke aane se poora mahol badal gaya. Iqbal kehte hain ke is noorani hasti ki maujoodgi ka ye aalam tha ke wahan maujood mitti ka har zarra is tarah chamakne laga jaise Hazrat Musa (A.S) ke liye Koh-e-Toor chamka tha. Is ke beghair kainat men na to koi sachi roshni hai aur na hi zindagi ka koi haqeeqi jalwa.

نازنینے در طلسمِ آں شبے

 سنبلستانش غریقِ غبغبے !

دو بنفشہ تا کمر تاب از طلعتش 

کوہ و کمر اندر جلوہ آں مستِ بے پیمانہ

مستانہ خوش سرود پیشِ او گر

دندہ فانوسِ خیال دہ فنوں مثلِ سپہرِ دیر سال

اندر آن فانوس پیکر رنگ رنگ 

شکرہ بر کنجشک و بر آہو پلنگ !

Roman Urdu)

Nazneene dar tilism-e-aan shabay

Sunbulistanash ghareeq-e-ghabghabay !

Do binafsha ta kamar taab az tal’atash

Koh o kamar andar jalwa-e-aan mast-e-be paimana

Mastana khush sarood pesh-e-o gardanda fanoos-e-khayal

Deh funoon misl-e-sipehr-e-deir saal

Andar aan fanoos paikar rang rang

Shikra bar kunjishk o bar aahoo palang !

English Translation

A beautiful being appeared in the magic of that night; his dark tresses were drowned in the glow of his radiant chin. His brilliance illuminated the mountains and the valleys from waist to peak; he was like a drunkard who needs no wine to be ecstatic. He sang a joyful, mystical melody, while before him turned the ‘Lantern of Imagination’ (the world), rotating like the ancient revolving sky. Inside that lantern, various colourful forms appeared: a hawk pouncing on a sparrow, and a leopard attacking a deer!

Urdu

تشریح: اقبال اس غیبی فرشتے یا ہستی (سروش) کا سراپا بیان کرتے ہوئے کہتے ہیں کہ وہ اس پراسرار رات کے سحر میں ایک انتہائی خوبصورت اور نازنین صورت میں نمودار ہوا۔ اس کے زلفوں کی سیاہی اس کے چہرے کے نور میں ڈوبی ہوئی تھی۔ اس کے حسن کی تابناکی سے پہاڑ اور وادیاں روشن ہو گئیں۔ وہ اپنی ہی مستی میں سرشار ایک سریلا نغمہ گا رہا تھا۔ اس کے سامنے یہ کائنات ایک ‘فانوسِ خیال’ کی طرح گھوم رہی تھی، جس میں زندگی کے مختلف مناظر متحرک تھے۔ اس فانوس کے اندر فطرت کے متضاد رنگ نظر آ رہے تھے: کہیں ایک باز چڑیا پر جھپٹ رہا تھا اور کہیں ایک چیتا ہرن کا پیچھا کر رہا تھا۔ یہ دراصل کائنات میں جاری کشمکشِ حیات کی ایک علامتی تصویر تھی۔

Roman Urdu

Iqbal is ghaibi farishte ya hasti (Suroosh) ka sarapa bayan karte hue kehte hain ke wo is pur-asrar raat ke sahar men aik nihayat khoobsoorat aur nazneen soorat men namoodar hua. Is ke zulfon ki siyahi is ke chehre ke noor men doobi hui thi. Is ke husn ki tabnaki se pahar aur waadiyan roshan ho gain. Wo apni hi masti men sarshar aik sureela naghma ga raha tha. Is ke saamne ye kainat aik ‘fanoos-e-khayal’ ki tarah ghoom rahi thi, jis men zindagi ke mukhtalif manazir mutaharrik the. Is fanoos ke andar fitrat ke mutazaad rang nazar aa rahe the: kahin aik baaz chirya par jhapat raha tha aur kahin aik cheeta haran ka peecha kar raha tha. Ye darasl kainat men jaari kashmakash-e-hayat ki aik alamti tasveer thi.

من بہ رومی گفتم اے دانائے راز بر رفیقِ کم نظر بگشائے راز

گفت این پیکر چو سیمِ تابناک زاد در اندیشہ یزدانِ پاک !

باز بے تابانہ از ذوقِ نمود در شبستانِ وجود آمد فرود

ہمچو ما آوارہ و غربت نصیب تو غریبی، من غریبم، او غریب !

شانِ او جبریلی و نامش سروش می برد از ہوش ولے آرد بہ ہوش

مردہ آتش زندہ از سوزِ دمش غنچۂ ما را کشود از شبنمش

در زِخمۂ شاعر بسازِ دل از دست چاکہا در پردۂ محمل از دست

دیدہ ام در نغمہ او عالمی آتش گیر از نوائے او دمے !

Roman Urdu)

Man ba Rumi guftam aey dana-e-raaz

Bar rafeeq-e-kam nazar bakshaye raaz

Guft een paikar cho seem-e-tabnak

Zaad dar andesha-e-Yazdan-e-Paak !

Baaz be-tabana az zouq-e-namood

Dar shabistan-e-wajood aamad furood

Hamcho ma aawara o ghurbat naseeb

To ghareebi, man ghareebam, o ghareeb!

Shaan-e-o Jibreeli o naamash Suroosh

Mi barad az hosh walay aarad ba hosh

Murda aatish zinda az soz-e-damash

Ghuncha-e-ma ra kushood az shabnamash

Dar zakhma-e-sha’ir ba saaz-e-dil az dast

Chaak-ha dar parda-e-mahmal az dast

Deeda am dar naghma-e-o aalame

Aatish geer az nawaye o damay!

English Translation

I said to Rumi, “O Knower of Secrets! Reveal this mystery to your less-sighted companion.” Rumi replied, “This radiant silver-like form was born in the Divine Thought of the Holy Creator!” Out of a restless desire to manifest itself, it has descended into the night of physical existence. Like us, it is a wanderer and a stranger here; you are a stranger, I am a stranger, and it too is a stranger! Its grandeur is like Gabriel, and its name is Suroosh; it takes away the ordinary senses but brings true spiritual consciousness. Dead fires are rekindled by the heat of its breath, and our closed buds bloom because of its dew. It is the creative strike of the poet upon the instrument of the heart; it tears away the veils of the beloved’s litter. I have seen an entire world within its melody; take some fire from its song for a moment!”

Urdu

تشریح: اقبال جب اس حیرت انگیز ہستی کو دیکھتے ہیں تو مولانا رومی سے پوچھتے ہیں کہ یہ کون ہے؟ رومی جواب دیتے ہیں کہ یہ ‘سروش’ ہے، جو اللہ تعالیٰ کے فکر و تخیل کی تخلیق ہے۔ یہ اپنی ذات کو ظاہر کرنے کی تڑپ میں اس مادی دنیا کی تاریکی میں اترا ہے۔ رومی ایک خوبصورت بات کہتے ہیں کہ جس طرح ہم اس کائنات میں مسافر اور اجنبی ہیں، یہ سروش بھی یہاں ایک مسافر ہے۔ یہ فرشتے جیسی شان رکھتا ہے، یہ انسان کو دنیاوی ہوش و حواس سے بیگانہ کر دیتا ہے لیکن اسے اصل حقیقت کا ہوش عطا کرتا ہے۔

رومی مزید بتاتے ہیں کہ سروش کی تپش بجھی ہوئی آگ (سرد جذبوں) کو دوبارہ زندہ کر دیتی ہے اور اس کی شبنم سے ہماری روح کے بند غنچے کھل جاتے ہیں۔ یہ دراصل شاعروں کے دلوں میں پیدا ہونے والا وہ نغمہ ہے جو پردوں کو چاک کر دیتا ہے اور حقائق کو واضح کرتا ہے۔ رومی اقبال کو مشورہ دیتے ہیں کہ اس سروش کے نغمے میں ایک پوری نئی دنیا چھپی ہوئی ہے، تم بھی اس کی آواز سے اپنے اندر عشق اور انقلاب کی آگ پیدا کرو۔

Roman Urdu

Iqbal jab is hairat-angeiz hasti ko dekhte hain to Maulana Rumi se poochte hain ke ye kon hai? Rumi jawaab dete hain ke ye ‘Suroosh’ hai, jo Allah Ta’ala ke fikr o takhayyul ki takhleeq hai. Ye apni zaat ko zahir karne ki tarap men is maadi dunya ki tareeki men utra hai. Rumi aik khoobsoorat baat kehte hain ke jis tarah ham is kainat men musafir aur ajnabi hain, ye Suroosh bhi yahan aik musafir hai. Ye farishte jaisi shaan rakhta hai, ye insan ko dunyawe hosh o hawas se begana kar deta hai lekin ise asl haqeeqat ka hosh ata karta hai.

Rumi mazeed batate hain ke Suroosh ki tapish bujhi hui aag (sard jazbon) ko dobara zinda kar deti hai aur is ki shabnam se hamari rooh ke band ghunche khul jate hain. Ye darasl sha’iron ke dilon men paida hone wala wo naghma hai jo pardon ko chaak kar deta hai aur haqaiq ko waazih karta hai. Rumi Iqbal ko mashwara dete hain ke is Suroosh ke naghme men aik poori nayi dunya chhupi hui hai, tum bhi is ki aawaz se apne andar ishq aur inqilab ki aag paida karo.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *