(Javed Nama-25) Pir-e-Rumi Bah Zinda Rood Mee Goyed Ke Shair’ay Biyar پیر رومی به زنده رود می گوید که شعری بیار

پیرِ رومی آں سراپا جذب و درد ایں سخن دانم کہ با جانش چہ کرد

از درون آہے جگر دوزے کشید اشکِ او رنگین تر از خونِ شهید

آنکہ تیرش جز دلِ مرداں نہ سفت سوئے افغانی نگاھے کرد و گفت

دل بخوں مثلِ شفق باید زدن دست در فتراکِ حق باید زدن

جاں را امید است چوں جوئے رواں ترکِ امید است مرگِ جاودان

Roman Urdu)

Peer-e-Rumi aan sarapa jazb o dard

Een sukhan danam ke ba jaan-ash che kard

Az daroon aahay jigar-dooze kasheed

Ashk-e-o rangeen tar az khoon-e-shaheed

Aan-ke teer-ash juz dil-e-mardan na suft

Soye Afghani nigaahay kard o guft

Dil ba khoon misl-e-shafaq bayad zadan

Dast dar fitrak-e-Haq bayad zadan

Jaan ra umeed ast chon jooye rawan

Tark-e-umeed ast marg-e-jawadan

English Translation

The ancient Master Rumi, who was the very embodiment of spiritual ecstasy and pain—I know well what this discourse did to his soul! From the depths of his being, he drew a chest-piercing sigh; his tears were more deeply colored than the blood of a martyr. He, whose arrow of wisdom never pierced anything less than the hearts of brave men, looked toward Afghani and said: “We must dip our hearts in blood until they turn red like the twilight, and we must firmly clasp our hands around the saddle-strap of Truth (God).” “For the soul, hope is like a flowing river; to abandon hope is to embrace eternal death!”

Urdu

تشریح: علامہ اقبال کہتے ہیں کہ میرے روحانی استاد پیرِ رومی، جو خود عشقِ الٰہی کا سراپا مجسمہ اور دردِ دل رکھنے والے بزرگ ہیں، جب انہوں نے سید جمال الدین افغانی کا یہ درد بھرا کلام سنا تو ان کے دل پر اس کا بے حد گہرا اثر ہوا۔ انہوں نے اپنے باطن سے ایک ایسی سرد آہ کھینچی جس نے جگر کو چیر کر رکھ دیا۔ ان کی آنکھوں سے نکلنے والے آنسو اتنے سرخ اور پرتاثیر تھے کہ وہ کسی شہید کے خون سے بھی زیادہ قیمتی اور رنگین معلوم ہوتے تھے۔ رومی، جن کے کلام اور عقل کا تیر ہمیشہ صاحبانِ دل اور بہادر لوگوں کے دلوں پر ہی اثر کرتا ہے، انہوں نے افغانی کی طرف دیکھا اور ایک مخلصانہ تائید کرتے ہوئے فرمایا: ہمیں حق کی خاطر اپنے دلوں کو خون کرنا پڑے گا، یعنی عشقِ الٰہی میں سختیاں جھیل کر اپنے اندر شفق کی طرح سرخ انقلابی تڑپ پیدا کرنی ہوگی، اور مضبوطی سے اللہ کے دامن کو تھامنا ہوگا۔ یاد رکھو کہ انسانی روح کے لیے ‘امید’ ایک بہتے ہوئے دریا کی مانند ہے جو زندگی کو تازگی دیتی ہے، اور اگر انسان امید کا دامن چھوڑ دے تو وہ اس کی معنوی اور ہمیشہ رہنے والی موت ہے۔

Roman Urdu

Allama Iqbal kehte hain ke apne roohani ustad Peer-e-Rumi, jo khud ishq-e-Ilahi ka sarapa mujassama aur dard-e-dil rakhne wale buzurg hain, jab unhon ne Sayyid Jamal-ud-Din Afghani ka ye dard bhara kalam suna to un ke dil par is ka be-had gehra asar hua. Unhon ne apne batin se ek aisi sard aah kheinchi jis ne jigar ko cheer kar rakh diya. 

Un ki aankhon se nikalne wale aansu itne surkh aur par-taseer the ke wo kisi shaheed ke khoon se bhi zyada qimti aur rangeen maloom hote the. Rumi, jin ke kalam aur aql ka teer hamesha sahab-an-e-dil aur bahadar logon ke dilon par hi asar karta hai, unhon ne Afghani ki taraf dekha aur ek mukhlesana taeid karte hue farmaya: 

Hamen haq ki khatir apne dilon ko khoon karna pare ga, yani ishq-e-Ilahi mein sakhtiyan jheel kar apne andar shafaq ki tarah surkh inqilabi tarap paida karni hogi, aur mazbooti se Allah ke daman ko thamna hoga. Yaad rakho ke insani rooh ke liye ‘umeed’ ek behte hue darya ki manand hai jo zindagi ko tazgi deti hai, aur agar insan umeed ka daman chhor de to wo is ki ma’nwi aur hamesha rehne wali maut hai.

باز در من دید و گفت ”اے زندہ رود باد و بینے ، آتش افگن در وجود

ناقہ ما خستہ و محمل گراں تیز تر باید تو اے ساریاں !

امتحاں پاک مرداں از بلاست تشنگاں را تشنہ تر کردن رواست

در گزر مثلِ کلیم از رودِ نیل سوئے آتش گام زن مثلِ خلیل !

نغمۂ مردی کہ دارد بوئے دوست ملتے را می برد تا کوئے دوست !”

Roman Urdu 

Baaz dar man deed o guft “Aey Zinda Rud

Baad o beenay, atash afgan dar wajood

Naqa-e-ma khasta o mahmil garaan

Teiz tar bayad tu aey saariyaan !

Imtihan-e-paak mardan az bala-st

Tishnagaan ra tishnah tar kardan rawa-st

Dar guzar misl-e-Kaleem az rood-e-Neel

Soye atash gaam zan misl-e-Khaleel !

Naghma-e-mardi ke darad boo-ye Doost

Millatay ra mi burad ta koo-ye Doost !”

English Translation

Then he looked toward me again and said: “O Zinda Rud! You possess sight and expression; now throw a transformative fire into the existence of the Ummah!” “Our she-camel (the Muslim nation) is exhausted, and the camel-litter (its burden/responsibility) is heavy; you must drive the caravan much faster, O camel-driver!” “The trial of pure and righteous men comes through hardships and tribulations; it is completely justified to make the thirsty ones even more thirsty for truth.” “Pass through the River Nile like Moses (the Companion of God), and step fearlessly into the fire like Abraham (the Friend of God)!” “The song of a man who carries the fragrance of the Beloved (God) leads an entire nation straight to the street of the Beloved!”

Urdu

تشریح: پیرِ رومی نے افغانی سے گفتگو کے بعد میری (زندہ رود کی) طرف رخ کیا اور فرمایا: “اے زندہ رود! اللہ تعالیٰ نے تمہیں بصیرت کی نظر اور کلام کی طاقت دی ہے، اب خاموش مت بیٹھو بلکہ اپنے اس کلام کی آگ سے مسلمانوں کے مردہ وجود میں ایک نیا جلال اور زندگی پیدا کر دو۔ ہماری امت کا یہ اونٹ (مسلم قوم) صدیوں کے زوال کی وجہ سے تھک چکا ہے جبکہ اس پر ذمہ داریوں کا بوجھ بہت بھاری ہے۔ ایسے مشکل وقت میں، اے ملت کے نغمہ خوان اور حدی خوان (ساربان)! تمہارا فرض ہے کہ تم اپنی انقلابی شاعری کے ذریعے اس قافلے کی رفتار کو مزید تیز کر دو۔ 

یاد رکھو، اللہ کے پاک باز اور مخلص بندوں کا امتحان ہمیشہ سخت مصائب اور آزمائشوں کے ذریعے ہی ہوتا ہے، اس لیے علم و حکمت کے پیاسے مسلمانوں کی تڑپ کو اپنے کلام سے مزید بڑھا دینا بالکل درست اور لازمی ہے۔ تمہیں اب روایتی سوچ سے نکلنا ہوگا۔ حضرت موسیٰ علیہ السلام کی طرح ایمان کا وہ جذبہ پیدا کرو جو نیل کی بپھری ہوئی لہروں کو چیر کر راستہ بنا لیتا ہے، اور باطل کے سامنے ڈٹ جانے کے لیے حضرت ابراہیم علیہ السلام کی طرح آگ میں کود پڑنے والا حوصلہ پیدا کرو۔ جب کوئی سچا مردِ حق ایسا نغمہ گاتا ہے جس میں اللہ اور اس کے رسول ﷺ کی محبت کی خوشبو ہوتی ہے، تو اس کا وہ کلام پوری قوم کو بیدار کر کے خدا کی منزل کی طرف لے جاتا ہے۔ اس لیے اب کوئی ایسا ہی شعر سناؤ جو امت کو جگا دے۔”

Roman Urdu

Peer-e-Rumi ne Afghani se guftagu ke baad meri (Zinda Rud ki) taraf rukh kiya aur farmaya: “Aey Zinda Rud! Allah Ta’ala ne tumhen baseerat ki nazar aur kalam ki taqat di hai, ab khamosh mat baitho balkeh apne is kalam ki aag se Musalmanon ke murda wajood mein ek naya jalal aur zindagi paida kar do. Hamari ummat ka ye oont (Muslim qoum) sadiyon ke zawal ki wajah se thak chuka ha,i jabke us par zimmedariyon ka bojh bahut bhari hai. Aise mushkil waqt mein, aey millat ke naghma-khwan aur hadi-khwan (saarban)! tumhara farz hai ke tum apni inqilabi shayari ke zariye is qafile ki raftar ko mazeed teiz kar do. 

Yaad rakho, Allah ke paak-baz aur mukhles bandon ka imtihan hamesha sakht masaib aur aazmaishon ke zariye hi hota hai, is liye ilm-o-hikmat ke pyase Musalmanon ki tarap ko apne kalam se mazeed barha dena bilkul durust aur lazmi hai. Tumhen ab riwayati soch se nikalna hoga. Hazrat Musa (A.S) ki tarah eiman ka wo jazba paida karo jo Neel ki biphri hui lahron ko cheer kar rasta bana leta hai, aur baatil ke saamne dat jaane ke liye Hazrat Ibrahim (A.S) ki tarah aag mein kood parne wala housla paida karo. Jab koi sacha mard-e-haq aisa naghma gata hai jis mein Allah aur us ke Rasool (SAW) ki muhabat ki khushboo hoti hai, to us ka wo kalam poori qoum ko beidar kar ke Khuda ki manzil ki taraf le jata hai. Is liye ab koi aisa hi sheir sunao jo ummat ko jaga de.”

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *