
(Zabur-e-Ajam-117) Part 2-56: Khud Ra Mardam Amaizi Daleel Narshai Ha خود را مردم آمیزی دلیلِ نارسائی ہا


خود را مردم آمیزی دلیلِ نارسائی ہا
تو اے درد آشنا بیگانہ شو از آشنائی ہا !
بدرگاہِ سلاطیں تا کجا ایں چہرہ سائی ہا
بیا موز از خدائے خویش نازِ کبریائی ہا !
Roman Urdu
Khud ra mardam amaizi daleel-e-narashai ha
Tu ay dard ashna baigana sho az ashnayi ha
Ba-dargah-e-salateen ta kuja een chehra sayi ha
Baya amoz az Khuda-e-khwaish naz-e-kibriyayi ha
English Translation
Mixing too much with the common crowd is a sign of your failure to reach the goal; O soul acquainted with pain, become a stranger to these worldly acquaintances! How long will you rub your forehead at the thresholds of kings? Come and learn the pride of grandeur from your own God
Urdu Translation
خودی کو پہچان لینے والے شخص کا عام لوگوں میں بہت زیادہ اٹھنا بیٹھنا اس کی منزلِ مقصود تک نہ پہنچنے کی دلیل ہے۔ اے درد آشنا! تو دنیاوی رسم و راہ چھوڑ دے۔ تو بادشاہوں کے درباروں میں کب تک ذلیل و خوار ہوتا رہے گا اور ان کی چوکھٹ پر ماتھا رگڑے گا؟ آ! اور اپنے خدا سے وہ نازِ کبریائی سیکھ جو کسی غیر کے آگے جھکنے نہیں دیتا۔

محبت از جوانمردی بجائے می رسد روزے
کہ افتد از نگاہش کاروبارِ دلربائی ہا !
چناں پیشِ حریمِ او کشیدم نغمہء دردے
کہ دادم محرمان را لذتِ سوزِ جدائی ہا !
ازاں بر خویش می بالم کہ چشمِ مشتری کور است
متاعِ عشق نافرسودہ ماند از کم روائی ہا
Roman Urdu
Muhabbat az jawanmardi ba-jay-e mi-rasad rozay
Keh uftad az nigahash karobar-e-dilrubayi ha
Chanan pesh-e-hareem-e-o kasheedam naghma-e-darday
Keh dadam mahraman ra lazzat-e-soz-e-judayi ha
Azan bar khwaish mi-balam keh chashm-e-mushtari kor ast
Mata-e-ishq na-farsooda mand az kam rawayi ha
English Translation
One day, through its courage, Love will reach its true destination, and the petty business of charm-seeking will fall from its sight! I sang such a song of pain before the Beloved’s sanctuary that I gave the initiates the true joy of the burning of separation! I pride myself that the eye of the ordinary buyer is blind; thus, the treasure of Love remained unspoiled by being common.
Urdu Translation
ایک دن محبت اپنی جواں مردی کے باعث اپنے صحیح مقام پر پہنچ جائے گی اور یہ ظاہری دلربائی کے کھیل اس کی نظر میں گر جائیں گے۔ میں نے محبوب کے گھر کے سامنے درد کے ایسے گیت گائے ہیں کہ میں نے اہلِنظر کو وصل سے زیادہ ہجر اور سوزِ جدائی کی لذت سے آشنا کر دیا ہے۔ مجھے اپنے آپ پر اس لیے فخر ہے کہ عام خریدار کی آنکھ اندھی ہے، اس لیے عشق کی متاع ہر کسی کے ہاتھ لگ کر بے آبرو اور پرانی نہیں ہوئی۔

بیا بر لالہ ا کو بیم و بیباکانہ مے نوشیم
کہ عاشق را بحل کردند خونِ پارسائی ہا
بروں آ از مسلماناں گریز اندر مسلمانی
مسلماناں روا دارند کافر ما جدائی ہا !
Roman Urdu
Baya bar lala-e-ko baym o be-bakana mai nosheem
Keh ashiq ra bahal kardand khoon-e-parsayi ha
Baroon aa az Musalmanan gureez andar Musalmani
Musalmanan rawa darand kafir-ma judayi ha
English Translation
Come, let us dance upon the tulip and drink wine fearlessly; for the “blood of piety” has been made lawful for lovers! Come out from these (nominal) Muslims and take refuge in true Islam; for these Muslims have adopted the divisive ways of infidelity
Urdu Translation
آ کہ دنیا سے بے پرواہ ہو کر عشق کی شراب پئیں، کیونکہ عاشقوں کے لیے روایتی پارسائی کی قید سے نکلنا جائز ہے۔ ان نام نہاد مسلمانوں کے گروہ سے باہر نکل آ اور “اصل مسلمانی” اختیار کر، کیونکہ موجودہ دور کے مسلمانوں نے تو اسلام کی روح کو چھوڑ کر کافرانہ طریقے اور تفرقے اپنا رکھے ہیں۔
خلاصہ
Urdu Khulasa
اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال انسان کو غیر اللہ کی غلامی اور دربارِ سلطانی کی چاکری چھوڑ کر اللہ سے تعلق جوڑنے کی تلقین کرتے ہیں۔ وہ بتاتے ہیں کہ سچا عشق تنہائی اور سوز میں پلتا ہے، نہ کہ ہجوم کی آشنائی میں۔ آخر میں وہ دورِ حاضر کے مسلمانوں کے رویوں پر چوٹ کرتے ہوئے کہتے ہیں کہ رسم و رواج کی مسلمانی چھوڑ کر اس حقیقی اسلام کی طرف آؤ جو رنگ و نسل اور فرقوں کی تقسیم سے پاک ہے۔
Roman Urdu Khulasa
Is ghazal ka khulasa yeh hai ke Allama Iqbal insan ko ghair-Allah ki gulami aur darbar-e-sultani ki chakri chor kar Allah se talluq jorne ki talqeen karte hain. Woh batate hain ke sacha ishq tanhai aur soz mein palta hai. Akhir mein woh Musalmanon ko rasm-o-riwaj ki Musalmani chor kar us haqiqi Islam ki taraf anay ko kehte hain jo firqa-bandi se pak hai.




