(Zabur-e-Ajam-119) Part 2-58: Dam Mera Sift Baad Firodeen Kardand دمِ مرا صفتِ بادِ فرودین کردند

دمِ مرا صفتِ بادِ فرودین کردند

گیاہِ را ز سرشکم چو یاسمین کردند

نمودِ لالہء صحرا نشیں ز خوننابم

چنانکہ بادہء لعلے بسا تگین کردند

بلند بال چنانم کہ بر سپہرِ بریں

ہزار بار مرا نوریاں کمیں کردند

Roman Urdu

Dam-e-mira sifat-e-baad-e-faroodin kardand

Giyah-e-ra zi sarashkam cho yasameen kardand

Namood-e-lala-e-sahra nasheen zi khoon-nabam

Chanan-keh baada-e-lalay ba-sata-geen kardand

Buland baal chanan-am keh bar sipehr-e-bareen

Hazaar baar mira nooriyan kameen kardand

English Translation

They made my breath like the breeze of spring; they turned the grass into jasmine with my tears. The manifestation of the desert tulip is from my life-blood, as if they poured ruby wine into the goblet. I am so high-flying that upon the highest heaven, the celestial beings (angels) have ambushed me a thousand times.

Urdu Translation

قدرت نے میری سانسوں کو بہار کی ہوا کی مانند کر دیا ہے اور میرے اشکوں نے گھاس کو یاسمین کے پھولوں کی طرح شاداب کر دیا ہے۔ صحرا کے گلِ لالہ کی نمود میرے ہی خونِ جگر کی آبیاری سے ہے، جیسے صراحی میں لعل کی مانند سرخ شراب بھر دی گئی ہو۔ میری پرواز اتنی بلند ہے کہ آسمان کی وسعتوں میں فرشتوں نے مجھے پکڑنے کے لیے ہزار بار گھات لگائی ہے (مگر میری سوچ کی بلندی تک نہ پہنچ سکے)۔

فروغِ آدمِ خاکی ز تازہ کاری ہاست

مہ و ستارہ کنند آنچه پیش ازیں کردند

چراغِ خویش بر افروختم کہ دستِ کلیم

دریں زمانہ نہاں زیرِ آستین کردند

Roman Urdu

Farogh-e-Adam-e-khaki zi tazah-kari hast

Mah o sitara kunand an-cheh pesh az-een kardand

Charagh-e-khwaish bar-afrokhtam keh dast-e-Kaleem

Dareen zamana nihan zir-e-asteen kardand

English Translation

The brilliance of the man of clay comes from his innovations; the moon and stars only do what they have always done. I have lit my own lamp because, in this age, the hand of Moses (the miracle) has been hidden beneath the sleeve.

Urdu Translation

آدمِ خاکی کی اصل شان اس کے نئے نئے کاموں اور تخلیقی صلاحیتوں میں ہے، جبکہ چاند اور تارے تو وہی قدیم روش دہرا رہے ہیں جو ازل سے ان کے مقدر میں ہے۔ میں نے اپنے افکار کا چراغ خود روشن کیا ہے کیونکہ اب معجزاتِ کلیمی (یدِ بیضا) کا دور بظاہر ختم ہو چکا ہے، اب ہمیں اپنے علم اور عمل سے کائنات کو مسخر کرنا ہوگا۔

در آبجدہ و یاریِ خسروان مطلب

 کہ روزِ فقرِ نیا گاں ما چنیں کردند 

Roman Urdu

Dar aabjada-o-yari-e-khusrawan matlab 

Ke roz-e-faqr-e-niyagan-e-ma chaneen kardand

English Translation

O heart! Seek neither prostration nor help from kings; for in their days of poverty, our ancestors did the same (they relied only on God).

Urdu Translation

اے انسان! اپنی حاجات کے لیے بادشاہوں کے سامنے سجدہ ریز نہ ہو اور نہ ان سے یاری و مدد کی امید رکھ، کیونکہ ہمارے اسلاف نے بھی تنگی اور فقر کے دنوں میں ہمیشہ صرف اپنے خدا ہی سے رجوع کیا تھا۔

خلاصہ

Urdu Khulasa

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال انسان کو اس کی تخلیقی قوت (تازہ کاری) کا احساس دلاتے ہیں۔ وہ بتاتے ہیں کہ کائنات میں انسان کا مقام ستاروں سے بھی بلند ہے کیونکہ وہ اپنی محنت سے نئی دنیایں تخلیق کر سکتا ہے۔ آخر میں وہ خودی اور غیرتِ ایمانی کا درس دیتے ہوئے کہتے ہیں کہ سچا مومن وہی ہے جو دنیاوی طاقتوں کے آگے جھکنے کے بجائے صرف اللہ پر بھروسہ کرتا ہے، جیسا کہ ہمارے اسلاف کا طریقہ تھا۔

Roman Urdu Khulasa

Is ghazal ka khulasa yeh hai ke Allama Iqbal insan ko us ki takhleeqi quwat (taza-kari) ka ehsas dilate hain. Woh batate hain ke kainat mein insan ka maqam sitaron se bhi buland hai kyunke woh apni mehnat se nayi duniyain paida kar sakta hai. Akhir mein woh khudi ka dars dete hue kehte hain ke sacha momin dunyavi taqaton ke aage jhukne ke bajaye sirf Allah par bharosa karta hai.

Meta-Description

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *